Ag cothú agus ag spreagadh léitheoireacht na Gaeilge

Roinn / Tvuít

Anna Heussaff

Agallamh le hAnna Heussaff faoina leabhar, Buille Marfach

Abair linn faoin leabhar agus faoin scéal féin.

Is úrscéal bleachtaireachta é Buille Marfach. Tarlaíonn dúnmharú agus caithfear a fháil amach cé a rinne é agus cén fáth. B’fhéidir go raibh caidreamh grá i gceist leis an dúnmharú nó caidreamh gnéis. Tá fuath agus díoltas sa scéal freisin.

Le linn an fhiosrúcháin, cuirimid aithne ar charachtair agus ar áiteanna sa cheantar álainn ina bhfuil an leabhar lonnaithe, Béarra in iarthar Chorcaí.

Cad chuige ar thosaigh tú ag scríobh scéalta bleachtaireachta?

Bhí mé ag labhairt le cara liom faoi úrscéal bleachtaireachta a scríobh Éilís Ní Dhuibhne, Dúnmharú sa Daingean. Dúirt mé léi gur cheart go mbeadh níos mó leabhar mar sin ar fáil i nGaeilge, agus dúirt sí liom, “Cén fáth nach mbaineann tú féin triail as ceann a scríobh?”

Ní raibh mé cinnte faoi go dtí go ndearna mé é, agus fiú nuair a bhí sé ar siúl agam ní raibh mé cinnte. Tá an oiread sin athscríofa le déanamh agat fad is atá tú ag scríobh le go mbeidh luas agus teannas ann.

Tá an príomhcharachtar in Buille Marfach, Aoife, i do chéad scéal bleachtaireachta chomh maith, Bás Tobann. Cad chuige a bhfuil sí chomh tarraingteach sin mar charachtar duitse?

Tá sin fíor. Tá Aoife in Bás Tobann freisin. Is bean í a bhí ina hiriseoir i mBaile Átha Cliath agus d’aistrigh sí féin agus a teaghlach go saol nua cois farraige. Ach níl sí in ann imeacht as a bheith fiosrach agus as a bheith gafa le fadhbanna a bhaineann le daoine eile.

Nuair a scríobh mé Bás Tobann ar dtús, bhí go leor cainte ann faoi dhaoine a bheith ag imeacht ón saol cathrach agus ag lonnú i bpobal nua. Shíl mé gur tús maith scéil a bhí ansin: duine nua ag teacht isteach i measc an phobail agus b’fhéidir ag cur ceisteanna nár chuir éinne cheana.

An bhfuil sé níos fusa ort scéal a scríobh atá lonnaithe i gcathair mar gur bean chathrach thú?

Tá sé níos éasca i mbealaí áirithe agus tá sé níos deacra i mbealaí eile.

Deir daoine leat, conas is féidir leat leabhar Gaeilge a lonnú i mBaile Átha Cliath nó áit ar bith nach bhfuil an Ghaeilge mar theanga chumarsáide acu. Ní shílim féin gur constaic ar chor ar bith é sin, go háirithe i gcomhair ficsean éadrom. Tá úrscéalta bleachtaireachta ann atá suite san Iodáil agus san Araib Shádach agus iad scríofa i mBéarla. Níor scríobh Shakespeare Julius Caesar sa Laidin.

Maidir leis an saol a léirítear, is dócha go gcabhraíonn sé leat má tá eolas agat ar an ionad. Nuair a scríobh mé an dá úrscéal faoi Bhéarra, chaith mé am ansin. Chuir mé aithne ar dhaoine agus chuaigh mé thart ag breathnú ar na háiteanna difriúla a ndearna mé cur síos orthu sa leabhar. Tá an sórt sin taighde agus staidéir riachtanach d’aon sórt scríbhneoireachta, sílim.

An bhfuil nasc ar leith agat le ceantar Bhéarra?

Níl nasc teaghlaigh ná rud ar bith agam le Béarra. Roghnaigh mé é toisc gur áit aoibhinn í a bhfuil atmasféar ar leith ag baint léi. Tá aithne curtha agam ar dhaoine sa cheantar agus ar an gceantar féin le roinnt blianta anuas.

Ba as tuaisceart Dhún na nGall do mo mháthair agus is ceantar álainn é freisin. Tá col ceathracha agam atá lonnaithe ansin, ach déarfainn go mbeadh sé níos deacra dom scéal a lonnú ansin. Bheifí ag faire go géar ar gach rud a déarfainn, seans. B’fhéidir go raibh sé níos éasca siúl isteach in áit nua, áit nár mhothaigh mé an fhreagracht chéanna di.

Cad é an dúshlán is mó atá romhat ó thaobh na scríbhneoireachta de?

Tógann sé go leor ama leabhar, nó rud ar bith, a scríobh. Mothaím go dtarlaíonn sé an-mhall. Uaireanta is féidir liom abairtí agus leathanaigh iomlána a scríobh in aon ráig amháin, agus uaireanta eile ní thagann sé chomh héasca sin.  Bíonn tú buartha faoi na focail agus faoin mbealach a bhfuil tú ag scríobh rudaí. Dúshlán mór eile ná scéal a chruthú a oibríonn mar scéal, a bhfuil tús, lár agus deireadh leis agus a choimeádann spéis an léitheora.

An rud atáim ag iarraidh a dhéanamh ná daoine a mhealladh isteach sa scéal ionas go mbeidh siad gafa leis agus ag iarraidh a fháil amach céard a tharlóidh. Freisin, ba mhaith liom go mbeadh tuiscint éigin ann faoin duine daonna agus faoin saol a bhfuilimid ag maireachtáil ann.

Cad é an rud is mó is maith leat faoin scríbhneoireacht?

An sásamh a thugann sé dom nuair a léim siar cúpla leathanach agus mé in ann a rá liom féin, ”Tá gluaiseacht, beocht agus rithim sa rud a scríobh mé. Tá mé sásta ligint do dhaoine eile é seo a léamh.”